اعمال شب نیمه شعبان فراوان بوده و شامل غسل کردن، احیا، نماز، استغفار، دعا، اذکار و قرائت زیارتنامههایی از جمله زیارتنامه امام حسین علیه السلام است.
دعا و نیایش
برای عبادت شب نیمه شعبان دعاهای بسیاری وجود دارد که یکی از مجربترین این دعاها در کتاب مفاتیح الجنان از شیخ طوسی و کفمی روایت شده به شرح زیر است:
إِلَهِی تَعَرَّضَ لَکَ فِی هَذَا اللَّیْلِ الْمُتَعَرِّضُونَ وَ قَصَدَکَ الْقَاصِدُونَ وَ أَمَّلَ فَضْلَکَ وَ مَعْرُوفَکَ الطَّالِبُونَ
خدایا متعرضان خود را در این شب به تو عرضه داشتند و قاصدان به درگاهت آمدند و طالبان آرزوى فضل و احسانت دارند
وَ لَکَ فِی هَذَا اللَّیْلِ نَفَحَاتٌ وَ جَوَائِزُ وَ عَطَایَا وَ مَوَاهِبُ
و براى تو در این شب لطف ها و جایزه ها و عطاها و بخشش هاست
تَمُنُّ بِهَا عَلَى مَنْ تَشَاءُ مِنْ عِبَادِکَ وَ تَمْنَعُهَا مَنْ لَمْ تَسْبِقْ لَهُ الْعِنَایَهُ مِنْکَ
که منت نهى بدانها به هر که خواهى از بندگانت و آنها را از آنکه بدان اعتنایى نداشته اى باز دارى
وَ هَا أَنَا ذَا عُبَیْدُکَ الْفَقِیرُ إِلَیْکَ الْمُؤَمِّلُ فَضْلَکَ وَ مَعْرُوفَکَ
اکنون من این بنده کوچک توام که به تو آرزومندم از فضل و احسانت
فَإِنْ کُنْتَ یَا مَوْلاَیَ تَفَضَّلْتَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَهِ عَلَى أَحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ وَ عُدْتَ عَلَیْهِ بِعَائِدَهٍ مِنْ عَطْفِکَ
و اگر باشى تو اى مولاى من تفضل کنى در این شب بر یکى از خلقت و عطا کنى به او جایزه اى از مهربانی خود
فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ الْخَیِّرِینَ الْفَاضِلِینَ
پس رحمت فرست بر محمد و آل محمد که پاک و پاکیزه و نیک و فاضلند
وَ جُدْ عَلَیَّ بِطَوْلِکَ وَ مَعْرُوفِکَ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ
و بر من از فضل و احسانت ببخش اى پروردگار جهانیان
وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ خَاتَمِ النَّبِیِّینَ وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ وَ سَلَّمَ تَسْلِیماً
و درود و رحمت خدا بر محمد (ص) خاتم پیامبران و آل او که پاکیزه اند و سلام و تحیت فراوان باد
إِنَّ اللَّهَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ کَمَا أَمَرْتَ فَاسْتَجِبْ لِی کَمَا وَعَدْتَ إِنَّکَ لاَ تُخْلِفُ الْمِیعَادَ
زیرا خدا حمید و مجید است، بار خدایا من تو را مى خوانم همچنان که امر فرمودى پس دعایم را مستجاب کن، همانطور که وعده فرمودى: زیرا که تو خلف وعده نمى کنى.
همچنین دعای مجیر شب نیمه شعبان، یکی دیگر از دعاهایی است که ثواب بسیاری نصیب قرائت کننده میکند. این دعا که دارای ۸۸ بند است به خاطر اینکه مدام کلمه مجیر که به معنای پناه دهنده است در آن تکرار میشود؛ یعنی شما از خداوند برای رفع مشکلات، گرفتاری، اندوه، شفای بیمار، ادای دین و قرض مدد میطلبید. علاوه بر شب نیمه شعبان روز ۱۳، ۱۴ و ۱۵ ماه رمضان نیز برای خواندن این دعا بسیار مجرب است.
نماز مستحب
از جمله اعمال شب نیمه شعبان برای حاجت گرفتن، نماز مستحبی نیمه شعبان است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم میفرمایند: در شب ۱۵ شعبان با وضو و طهارت لباس پاکیزه بپوشید و در جایگاه مخصوص، نماز مغرب و عشا را به جای آورید. بعد از اتمام، نماز جعفر طیار و بسیاری از نمازهای مستحبی را میتوانید به صورت زیر ادا کنید:
- یک نماز دو رکعتی که در رکعت اول پس از سوره حمد سه آیه ابتدایی سوره بقره، به همراه آیت الکرسی و سه آیه انتهای سوره بقره را بخوانید. در رکعت دوم پس از سوره حمد ۷ بار سوره ناس، ۷ بار سوره فلق و ۷ بار سوره توحید را قرائت کنید و سلام دهید.
- یک نماز چهار رکعتی به جای آورید و در هر رکعت آن پس از سوره حمد به ترتیب سوره یاسین، سوره حم دخان، سوره الم سجده و سوره تبارک الذی بیده الملک را قرائت کنید.
- در اعمال شب نیمه شعبان برای گرفتن حاجت مستحب است ۱۰۰ رکعت نماز بخوانید (۵۰ نماز دو رکعتی) و در هر رکعت آن یک سوره حمد و ۱۰ سوره توحید قرائت کنید.
- یکی دیگر از نمازهای مستحبی نیمه شعبان یک نماز شش رکعتی است که در هر رکعت آن ابتدا سوره حمد و سپس سورههای یاسین، تبارک الملک و توحید باید خوانده شود.
قرآنخوانی
از امام علی علیه السلام نقل شده است که پیامبر میفرمایند: “هر کس که در شب و روز ماه رمضان، رجب و شعبان سه بار سورههای حمد، کافرون، توحید، ناس، فلق و آیت الکرسی را بخواند و سپس ذکر زیر را بگوید خدا تمام گناهان او را میبخشد؛ حتی اگر گناهانش به وسعت دریا، قطرات باران و برگ درختان باشد:
سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّهَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیم
خدا پاک و منزه است، سپاس مخصوص خداست و خدایی جز او نیست، و خدا بزرگتر است و جنبش و نیرویی نیست جز به مدد خدای والاى بزرگ
و سه مرتبه بگوید:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ
بار خدایا! بر محمّد و آل محمّد درود فرست
و سه مرتبه بگوید:
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ
بار خدایا مردان مؤمن و زنان مؤمنه را بیامرز
و چهار صد مرتبه بگوید:
أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْه
همچنین خواندن سورهها و ذکرهای روز نیمه شعبان جزء مستحبات اعمال شب نیمه شعبان محسوب میشود که بهتر است در حد توان آنها را انجام دهید. از جمله این اعمال عبارتست از:
- قرائت سوره یاسین
- ذکر روز نیمه شعبان، ۷۰ مرتبه استغفرالله و اسالهُ التوبه
- تکرار ذکر الحی القیوم و الرحمن الرحیم
- گفتن هزار مرتبه ذکر لا الهَ الا الله و لا نَعبُدُ الا ایّاهُ و مُخلِصینَ لهُ الدِّین وَلَو کَرِهَ المُشرِکونَ
استغفار و توبه
در روایات بسیاری از ائمه در مورد اعمال شب و روز نیمه شعبان اینگونه ذکر شده که شب زنده داری و احیا در نیمه شعبان مشابه شبهای قدر است و درب بخشش و رحمت الهی به سوی بندگان گشوده میشود. استغفار کردن در شب نیمه شعبان به جهت پاکسازی روح از دیگر فرصتهایی است که برای بندگان فراهم گشته است. از امام رضا علیه السلام در مورد شب نیمه شعبان سوال میشود و ایشان میفرمایند: “این شبی است که خدای بزرگ، گناهان را هرچند کبیر باشد میبخشد و افراد را از آتش دوزخ دور نگه میدارد.”
احسان و کمک به دیگران
یکی دیگر از اعمال شب نیمه شعبان کمک به نیازمندان و اطعام فقرا است و توصیه میشود هر کس در حد توان خود قدمی برای ریشه کنی فقر و ابراز همدردی و احسان و کمک به دیگران بردارد. در ایران ۱۵ شعبان به عنوان روز مستضعفین شناخته میشود و این نشان دهنده تاثیرات معنوی است که کمک کردن میتواند در زندگی مسلمانان ایجاد کند.
آداب و توصیههای خاص برای شب نیمه شعبان
در اعمال نیمه شعبان همواره رعایت نکات و موارد زیر باعث میشود تا از اثرات معنوی، روحانی و رحمت الهی بهرهمند شوید.
- همواره برای خواندن نماز نیمه شعبان و ذکر این ایام، خلوص نیت داشته باشید و با حضور قلب دعا را قرائت کنید.
- ستایش خداوند را به خاطر تمام نعمتهایی که بر شما ارزانی کرده همواره در ابتدا و انتهای نماز و دعا فراموش نکنید.
- در صورت امکان محفلی معنوی مثل مسجد و حرم مطهر ائمه از جمله امام رضا علیه السلام، حضرت معصومه سلام الله علیها یا بارگاه سایر معصومین را برای خواندن نماز و اعمال نیمه شعبان انتخاب کنید.
- به خاطر داشته باشید که نیمه شعبان فرصتی برای تزکیه نفس و آشتی میان بندگان و خداوند است؛ حتی اگر حاجات شما برآورده نشود، مصلحت و خیری در آن بوده که عقل بشر از آن عاجز است.
جمع بندی اعمال شب نیمه شعبان
از اعمال شب نیمه شعبان میتوان به ذکر نمازهای مستحبی از جمله نماز جعفر طیار، خواندن سوره یاسین، دعای مجیر، اذکار و دعاهای کوتاهی از جمله الرحمن الرحیم، استغفار و توبه، صدقه دادن و کمک به فقرا اشاره کرد. در شب نیمه شعبان خداوند فضل خود را بر بندگانش تمام میکند و اعمال نیک و بد هر کس را تا سال آینده در کارنامه اعمالش مینویسد. این شب فرصتی است برای طلب بخشش و خوب زندگی کردن؛ پس همواره این روز را مغتنم بشمارید و در حد توان، نسبت به انجام اعمال نیمه شعبان اهتمام بورزید. همچنین برای تهیه و خرید پرچم و کتیبه ایام شعبانیه می توانید به فروشگاه پرچم و کتیبه مذهبی مراجعه کنید.